مهم ترین عناصر غذایی گیاه و علائم کمبود آنها

هر یک از عناصر غذایی دارای تاثیرات ویژه بر روی زندگی گیاهان می باشند. که طبیعتاً در صورت نبود یا کمبود آن عنصر، علائم و آثاری از کمبود در گیاه نمایان می شود. علائم کمبود در ظاهر و رنگ گیاه پدید می آید. از مهم ترین این عوامل عبارتند از : کاهش محصول و عملکرد در هنگام برداشت که این کاهش ممکن است گاهی خیلی شدید باشد، تغییر رنگ برگ ها به عنوان مثال برگ ها سبز کم رنگ یا متمایل به زرد و قهوه ای می شوند، خطر توقف رشد در گیاهان نیز وجود دارد. در بعضی موارد نیز ممکن است گیاه در شرایط کمبود غذایی باشد اما علایم مشخصی از خود نشان ندهد در واقع گرسنگی پنهان باشد.

تا به امروز 16 عنصر ضروری برای رشد گیاهان شناخته شده اند، که وجود این عناصر برای رشد و حیات گیاه ضروری است هم چنین در تغذیه گیاه نقش مستقیم دارند . عناصر ضروری به دو دسته پر مصرف و کم مصرف تقسیم می شوند.

عناصر پر مصرف یا ماکرو المنت :

از بین این عناصر 6 عنصر بیشتر توسط گیاه مصرف می شوند که به آنها عناصر پر مصرف می گویند و عبارتند از : ازت ، فسفر ، پتاسیم ، کلسیم ، گوگرد و منیزیم

عناصر کم مصرف یا میکرو المنت :

عناصری که به مقدار کمتری گیاه به آنها نیاز دارد عناصر غذایی کم مصرف هستند. بین ازدیاد عناصر کم مصرف و کمبود آنها فاصله بسیار کمی وجود دارد  از این جهت در مقدار این عناصر باید توجه بیشتری داشت. از جمله : آهن ، منگنز ، روی ، مس ، مولیبدن ، بور و کلر

در ادامه به نقش بعضی از این عناصر و علائم کمبود هریک از آنها پرداخته می شود.

ازت:

  • ازت در ساختمان اسید های آمینه، پروتئین ها، هورمون ها و پروتوپلاسم ها شرکت دارد.
  • ازت در ساختمان مواد و انتقال انرژی و در ساختمان مولکولی که انتقال خواص ارثی را بر عهده دارد سهم دارد.
  • قسمت مهمی از مولکول های کلروفیل را تشکیل می دهند.
  • باعث تحریک رشد رویشی گیاه به خصوص اندام های گیاهی می شود.

 

علائم کمبود ازت در گیاه :

در اثر کمبود ازت ، سیستم ریشه های گیاه محدود می شود و سرعت رشد گیاه کاهش می یابد. شاخه و برگ های گیاه به ترتیب باریک و کوچک می شوند. تغییر رنگ برگ از سبز تیره به سبز روشن یا مایل به زرد اتفاق می افتد. و برگ ها  گرایش به ریزش دارند. برگ های پیر قهوه ای می شوند. این تغییرات معمولا از برگ های پیر یا برگ های پایینی شروع می شود و با شدت کمبود به برگ های جوان می رسد.  

 

علائم کمبود ازت در برگ

فسفر :

فسفر در خاک به شکل های آلی و معدنی وجود دارد . ولی مقدار آن کمتر از ازت و پتاسیم است. بین 0.1 تا 0.4 درصد متغیر است. بدلیل یکسان نبودن ماهیت شیمیایی ترکیبات فسفات در خاک های مختلف ، همبستگی بین مقدار کل فسفر خاک و مقدار قابل جذب آن توسط گیاه وجود ندارد. فسفر نقش مهمی در انتقال انرژی بر عهده دارد. همچنین در کربن گیری گیاه نقش اساسی دارد. غلظت فسفر در ریشه تعادل بین عناصر کم مصرف فلزی را در برگ برقرار می کند. در متابولیسم نشاسته، پروتئین و چربی ها شرکت دارد

 علائم کمبود فسفر در گیاه :

مهم ترین نشانه کمبود فسفر کاهش رشد گیاه و هم چنین کاهش در رشد اندام های هوایی است. تغییر رنگ برگ ها به سبز تیره یا سبز مایل به آبی از دیگر عوامل کمبود است. حاشیه برگ های مسن تر در اثر کمبود فسفر به رنگ ارغوانی یا بنفش در  می آید. در بعضی گیاهان برگ های پیر در اثر کمبود این عنصر به دور برگ های جوان می تابند. به عنوان مثال کمبود فسفر در گندم سبب تاخیر در رشد و رسیدگی دانه و تولید خوشهایی کوچکتر می شود.

 


علائم کمبود فسفر در گیاه

منیزیم :

منیزیم مواد مغذی بسیار مهمی است و عنصر کلیدی کلروفیل گیاهان محسوب می شود. کلروفیل عامل سبزی گیاهان است. در فرایند فتوسنتز گیاه از مولکول های کلروفیل برای تبدیل انرژی خورشید استفاده می کند پس می توان گفت بدون وجود منیزیم فتوسنتز صورت نمی گیرد. منیزیم معمولا در آب های آبیاری با خاصیت بازی یا قلیایی وجود دارند. مقدار متوسط منیزیم در برگ گیاهان معمولا بین 0.3-0.5 متوسط وزن خشک برگ است. جذب منیزیم و کلسیم به مقدار زیادی تحت تاثیر یکدیگر است.

 علائم کمبود منیزیم در گیاه  :

  • در صورت نبود مقدار کافی منیزیم، گیاه شروع به تجزیه کلروفیل برگ های مسن می کند .
  • علامت اصلی کمبود منیزیم فاصله بین رگ های برگ است که اصطلاحا برگ ظاهری شبیه مار ماهی پیدا می کند.
  • تغییر رنگ حاشیه های برگ به قرمز قهوه ای از دیگر نشانه های کمبود منیزیم است.
  • اثرات کمبود منیزیم نیز مانند سایر کود ها از برگ های مسن تر نمایان می شود.

اثرکمبود کود منیزیم در گیاه

پتاسیم :

پتاسیم معمولا از دیگر عناصر غذایی بیشتر در خاک یافت می شود به خصوص در خاک مناطق خشک پتاسیم خاک بیشتر است. پتاسیم مناسب ترین کاتیون یک ظرفیتی برای فعال کردن آنزیم های گیاهی است. پتاسیم به عنوان حامل آنیون ها در داخل گیاه اهمیت زیادی دارد. مصرف کافی پتاسیم باعث پایین آمدن مصرف آب برای تولید هر واحد خشک گیاهی می شود. وجود پتاسیم برای ذخیره نشاسته و قند بخصوص در گیاهان نظیر چغندر قند و سیب زمینی ضرورت دارد. پتاسیم مقاومت گیاه را در برابر سرما افزایش می دهد.

 علائم کمبود پتاسیم در گیاه :

  • گیاهان مبتلا به کمبود پتاسیم معمولا ضعیف ، کوتاه و کوچک هستند .
  • رشد گیاه متوقف می شود.
  • برگ گیاهان در اثر کمبود پتاسیم از سمت حاشیه بیرونی برگ به طرف قاعده دچار رنگ پریدگی می شوند.
  • در اثر کمبود شدید پتاسیم حاشیه بیرونی برگ ها دچار سوختگی شده یا به رنگ قهوه ای در می آیند.
  • قهوه ای شدن نوک برگ ها ، سوختگی لبه برگ ها و ظهور سوختگی در پهنک برگ از نشانه های کمبود پتاسیم است که ابتدا از برگ های پیر شروع می شود.

 

علائم کمبود پتاسیم

 آهن:

جذب آهن در گیاه بستگی به شکل آهن مصرفی دارد. آهن در ساختمان آنزیمی شرکت دارد که برای تنفس و عملیات اکسید و احیا ضرورت فراون دارد. هم چنین آهن در ساختمان کلروفیل نقش دارد. وجود محیط های سرد و همچنین قلیایی بودن زیاد خاک باعث کمبود آهن در گیاه می گردد.

علائم کمبود آهن در گیاه :

علامت اصلی کمبود آهن بر روی برگ است. در این حالت معمولا رگبرگ ها به رنگ سبز باقی می مانند اما فاصله بین رگبرگ ها زرد می شود. در آهن بر خلاف اکثر عناصر دیگر کمبود از برگ های جوان یا برگ های بالایی  پدید می آید.

   علائم کمبود آهن    

 

بور:

عنصر بور در تقسیمات سلولی گیاه نقش دارد. به طور کلی بور عنصری غیر متحرک است. به همین دلیل علائم کمبود در گیاه از برگ های پیر شروع می شود.

 

علایم کمبود بور :

  • کمبود بور معمولا در برگ ها خود را نشان می دهد.
  • برگ ها در اثر کمبود بور مانند زمان تنش آبی دچار پژمردگی می شوند.
  • برگ ها حالت شکندگی پیدا می کنند و گاهی ضخیم نیز می شوند.
  • معمولا در گیاهانی که دارای کمبود بور هستند، میوه ها کوچک و یا خراب هستند.
  • برگ های جوان شکل خود را از دست می دهند و رگبرگ های آنان برجسته می شود.

 

 علائم کمبود بور

 

نظرات کاربران


اگر تصویر خوانا نیست اینجا کلیک کنید
همزمان با تأیید انتشار نظر من، به من اطلاع داده شود.
* نظر هایی كه حاوی توهین است، منتشر نمی شود.
* لطفا از نوشتن نظر های خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.