بذر و طبقات مختلف آن

بذر سالم و با کیفیت از مهمترین رکن ها در تولید محصولات، توسعه و گسترش کشاورزی می باشد. بدون شک اساسی ترین مرحله در یک کشاورزی موفق انتخاب بذر با کیفیت و سالم است.  بذر نقش مهمی در تغذیه و دوام زنذگی انسانها دارد که در واقع میتوان گفت مهم ترین نقش بذر در تامین مواد غذایی مورد نیاز برای انسانها در طول تاریخ بوده است. بذر از دیدگاه های مختلف، تعاریف متفاوتی دارد. در کشاورزی به قسمتی از گیاه می گویند که پس از کاشت می تواند گیاه همسان خود را تکثیر کند و به تولید مثل گیاه مورد نظر منجر شود.در واقع در طول تاریخ بذر ها بوده اند که سبب انتقال نسل گیاهان مختلف تا کنون شده اند.  بذر می تواند به شکل دانه ، میوه ، غده ، پیاز ، ساقه، برگ و یا قسمتی از بافت خود گیاه باشد.  زیست شناسان بذر را تخمک رسیده در نظر دارند هم چنین از نظز فیزیولوژی، بذر تنها دانه رسیده با گیاهک کامل است. و گیاه شناشان بذر را یک گیاه کوچک و نارس که رشد کافی را نداشته می دانند.

همانطور که روشن است کیفیت بذر یکی از تاثیر گذارترین عوامل در مقدار و کیفیت محصول است و بذر های بیمار و ناسالم باعث انتقال بیماری به گیاه می شوند گیاهانی که نتیجه بذر های صدمه دیده فیزیولوژیک هستند ، معمولا رشد کمی دارند و  بذر هایی را تولید می کنند که ، قدرت حیات و جوانه زنی پایینی دارند.

 

طبقه های مختلف بذر

اصلی ترین شاخص برای حفاظت یک رقم، حفظ خلوص ژنتیکی بذر تولیدی است. به همین دلیل برنامه تولید بذر در قالب طبقات مختلف بذری اجرا می گردد. تکثیر بذر در ایران شامل طبقات زیر است :

  • بذر پرورده یک یا بذر نوکلئوس
  • بذر پرورده دو یا بذر مادر 
  • بذر پرورده سه یا سوپر الیت 
  • بذر اصیل یا بذر مادری
  • بذر مرغوب یا تجارتی (گواهی شده) 

که در زیر به شرح هر یک از این طبقات پرداخته شده است.

 

 

پذر پرورده یک یا بذر نوکلئوس :

جهت تولید بذر پرورده 1 ، یک سنبله کاشته می شود به همین دلیل کشت هزار سنبله نیز نامیده می شود. سنبله ها را ابتدا با قارچ کش ضدعفونی می کنند و سپس روی پشته ها با فاصله 50 سانتی متر از هم می کارند. روس داشت و برداشت مانند مزارع معمولی است. در نهایت پس از برداشت بذر ها آن ها را بوجاری، ضدعفونی و کیسه گیری می کنند و روی کیسه ها برچسب سفید زده می شود.

بذر پرورده 2 یا بذر مادر:

مزرعه حاصل از کشت بذر پرورده یک را طبقه پرورده دو می گویند. نکته حائز اهمیت در این طبقه این است که بیشترین میزان مصرف بذر در هکتار 50 کیلوگرم  در نظر گرفته شود. و پس از انجام فرایند مخلوط کشی و برداشت بذر بقیه مراحل همانند بذر پرورده یک انجام می گیرد. برچسب کیسه ها در این طبقه سفید رنگ می باشد.

بذر پرورده سه یا سوپر الیت :

 مزرعه حاصل از کشت بذر پرورده دو را طبقه پرورده سه می نامند. حداکثر میزان مصرف بذر در این طبقه 100 کیلوگرم لحاظ می شود. برچسب ها مانند طبقات یک و دو سفید رنگ است.

بذر اصیل یا مادری یا الیت :

بذر حاصل از کشت بذر طبقه   پرورده سه را کشت طبقه مادری می نامند. میزان مصرف بذر در این طبقه حدود 20 تا 25 درصد کمتر از حد معمول در نظر می گیرند. و روی کیسه ها برچسب قرمز یا ارغوانی می چسبانند.

بذر مرغوب یا بذر تجارتی یا گواهی شده :

بذر گواهی شده نتیجه کشت بذر مادری و آخرین طبقه بذری است. میزان مصرف بذر در هکتار در این طبقه 20 تا 25 درصد کمتر در نظر گرفته می شود. و روی کیسه ها برچسب آبی رنگ نصب می شود.

 

اصلاح و تولید بذر ها

بذر ها از سه روش اصلاح می شوند که اولین روش به صورت طبیعی و با گرده افشانی آزاد صورت می گیرند. در واقع بذر های آزاد از طریق باد حشرات و... گرده افشانی شده اند و در نهایت گیاهانی از این بذر ها تولید شده است که به صورت طبیعی دارای تنوع هستند. روش بعدی اصلاح بذر ها از طریق هیبریداسیون و  یا دو رگ گیری است. بذر های هیبریدی از طریق پیوند دو گونه و یا دو والد با خصوصیات کاملا متمایز از یکدیگر تهیه می شود به صورتی که بذر تولید شده تمام خصوصیات و ویژگی های هر دو والد را دار است. و میتوان گفت بذر های هیبرید تولید شده نسبت به والدین خود برتری دارند. روش سوم روش تراریخته است که با استفاده از تکنولوژی امروزی قادر به تولید گونه هایی از بذر ها شدیم که طبیعت هرگز نمی توانست آن را تولید کند.

 

ساختار کلی بذر

هر بذر شامل 4 قسمت اصلی می باشد :

1-  پوشش بذر

2 – رویان یا جنین

3 – آندوسپرم

4 – مواد شیمیایی

 

نظرات کاربران


اگر تصویر خوانا نیست اینجا کلیک کنید
همزمان با تأیید انتشار نظر من، به من اطلاع داده شود.
* نظر هایی كه حاوی توهین است، منتشر نمی شود.
* لطفا از نوشتن نظر های خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.