بذر از اصلی ترین ارکان در توسعه و گسترش کشاورزی است که سلامت و کیفیت آن اهمیت زیادی در تولید محصولات زراعی دارد. استفاده از بذر های سالم ،تولید محصولی با کیفیت و مرغوب را بدنبال دارد. روشن است که انتخاب بذر های  فاقد هر نوع بیماری بسیار حائز اهمیت می باشد. همچنین بذر ها نقش مهمی درتغذیه و دوام زندگی انسانها در طول تاریخ داشته اند که مهمترین نقش آنها تامین مواد غذایی مورد نیاز انسان ها بوده است . در ادامه به اصلی ترین نکات در زمینه انتخاب بذر مناسب پرداخته می شود.

 

مهم ترین نکته در انتخاب یک بذر چیست ؟

سلامت بذر از اساسی ترین فاکتور ها در جوانه زنی و تولید محصول است بطوریکه اگر قسمتی از بذر صدمه ای دیده باشد، قدرت جوانه زنی آن بذر کاهش می یابد. نکته مهمی که در سلامت بذر در نظر گرفته می شود رطوبت است. تغییرات کوچک در درصد رطوبت بذر ها می تواند تاثیر زیادی در سلامت آن بگذارد. به طور مثال هنگام نگهداری بذر ها در انبارهرچه رطوبت آنها زیاد باشد، بیشتر مورد حمله قارچها قرار می گیرند. رطوبت بذر تحت تاثیر عواملی همچون زمان برداشت محصول، میزان رسیدگی بذر، شرایط اقلیمی منطقه و دیگر عوامل است.

 

ساختمان بذر ها از چند قسمت تشکیل شده است ؟ 

بذر ها چهار قسمت اصلی دارند که عبارتند از : پوشش بذر، جنین بذر یا رویان، آندوسپرم و مواد شیمیایی. پوشش بذر از لایه هایی تشکیل شده که به مجموع آنها پوسته یا پوشش بذر می گویند. جنین بذر از ریشه چه، ساقه چه و ژمول تشکیل شده که در قسمت پایینی بذر قرار گرفته است. آندوسپرم موجود در غلات شامل لایه نازکی از مواد مواد پروتئینی و نشاسته است و در واقع بخش زیادی از دانه غلات را آندوسپرم تشکیل می دهد. مواد شیمیایی تشکیل شده از آنزیم ها و هورمون هایی رشدی هستند.

 

تقسیم بندی بذر ها از لحاظ طول عمر : 

بذر ها از لحاظ طول عمر به سه دسته تقسیم می شوند.

1. بذر هایی با طول عمر زیاد 2. بذر هایی با طول عمر کم 3. بذر هایی با طول عمر متوسط 

 

خلوص بذر چیست ؟

معمولا برای بذر ها دو نوع خلوص در نظر گرفته می شود، خلوص ژنتیکی و خلوص فیریکی که هر دو این خلوص برای بذر حائز اهمیت می باشند.  خلوص ژنتیکی به معنای خالص بودن بذر از صفات ژنتیکی و یا ارثی می باشد این صفات ژنتیکی معمولا شامل رنگ گل و از این قبیل موارد هستند. به همین دلیل اهمیت دارد که کشاورزان بذر های خود را از منابع قابل اصمینان تهیه نمایند. خلوص فیزیکی آن است که بذر ما فاقد ناخالصی های قابل مشاهده

قوه نامیه بذر :

 قوه نامیه بذر به عبارتی همان توانایی زنده بودن بذر است که از درصد عددی بذر هایی که توانایی تولید کردن جوانه های سالم را دارند تشکیل شده است.

قدرت نامیه :

قدرت نامیه، سرعت جوانه زنی بذر است که مدت زمان بین کاشت تا جوانه زنی بذر تحت شرایط آزمایشگاهی را می گویند.

اندازه بذر :

 اندازه بذرها بر تحمل آنها در شرایط سخت و همچنین قابلیت کاشت آنها در عمق های مختلف تاثیر گذار است. در واقع بذرهای ریز دارای مواد ذخیره ای کمتری هستند و گیاهچه های آنها کوچکتر خواهد بود در حالیکه بذر های درشتر مواد ذخیره ای بیشتری دارند و تحمل آنها در برابر شرایط سخت بیشتر خواهد بود و همچنین بذر های درشت تر را می توان در عمق های بیشتر کاشت. برای تعیین ریزی و درشتی دانه های مربوط به هر گیاه معمولا وزن هزار دانه آن را محاسبه می کنند.

طبقات مختلف بذر :

مهم ترین هدف گواهی بذر حفظ صفات ژنتیکی و خلوص بذر اصلاح شده ارقامی است که مشخصات بهتری نسبت به بذر های مشابه خود دارند. بنابراین الگوی کلی گواهی بذر بر اساس قوانین CSGA به 4 طبقه به شرح زیر طبقه بندی می شوند : 1 – بذر اولیه یا بذر اصلاح گر 2- بذر پایه یا سوپر الیت 3- بذر ثبت شده یا بذر مادری 4 – بذر گواهی شده. این طبقات طور کامل در مطلب زیر توضیح داده شده اند که می توانید از لینک  زیر آن را مطالعه بفرمایید.

بذر و طبقات مختلف آن 

مراحل تولید بذر در ایران :

از بین طبقات بذر نام برده شده در بالا، بذر پرورده یک تا سه باید تحت نظارت کارشناسان و مستقیم در آزمایشگاه تهیه شوند. معمولا برای تولید بذرالیت، بذر گواهی شده ، بذر مادری و بذر مرغوب از امکانات بخش خصوصی و کشاورزان استفاده می شود. در اصلاح نباتات برای تولید بذر آن ها به 5 طبقه مانند زیر دسته بندی می کنند:

  • بذر پرورده یک یا بذر نوکلئوس
  • بذر پرورده دو یا بذر مادر
  • بذر پرورده سه یا سوپر الیت
  • بذر اصیل یا مادری یا بذر الیت
  • بذر گواهی شده

زمین من